/ 13 روزى كه آسمان دود آشكارى را به وجود مىآورد رهنمودهايى از آيات : ساختارى كه در آن سخن از شب قدر به ميان آمده ، تنها به آن اختصاص ندارد ، بلكه متوجه به حقيقت مهمّى نيز هست ، و آن اين كه انسان از جهت قضا و قدر احاطه شدهء به تدبير خدا است ، و اين دو كلمه در بسيارى از نصهاى شرعى در كتاب و سنّت و بر زبان مؤمنان جريان دارد ، پس ببينيم معنى آنها چيست ؟ قدر عبارت از سنّتهاى الاهى فرمانرواى بر جهان است ، پس آتش مىسوزاند ، و آب آتش را خاموش مىكند ، و . . . و . . . و اما قضا به معنى حكم قاطع خدا براى به جريان افتادن يا از جريان باز ايستادن اين سنّتها است ، و بدين گونه در اين سنتها جايى خالى پديد مىآيد كه در آن قانونى نيست ، و اين همان است كه امروز آن را تصادف نام مىدهيم ، و از آن روى چنين مىشود كه اراده و خواست خدا برتر از قانون است ، و علم پس از آزمايشهاى مكرر دربارهء قوانين مختلف به اين حقيقت پى مىبرد . دانشمندان از واقعيت انسان دارويى براى درمان آنفلوانزا پيدا كردند ، و به اين امر معتقد شدند / 14 كه به وسيلهء آن مىتوانند بر اين بيمارى تسلط كامل پيدا كنند ، ولى فهميدند كه دهها هزار نفر از مردم امريكا سالانه از اين بيمارى ، با وجود درمان شدن به وسيلهء اين دارو ، جان خود را از دست مىدهند ، و سبب آن اين است كه بدن آنان به اين دارو پاسخ مثبت نمىدهد ، پس اين دارو سودمند است ، ولى هميشه و در همه حال چنين نيست ، بلكه خاصيت درمان آن حدى معين دارد .